Τι συνδέει το πρωτοχρονιάτικο ποδαρικό με τη σκίλλη, την αγριοκρεμμύδα που κρεμάμε στην εξώπορτα κάθε αρχή του χρόνου; Εκτός του ότι είναι από τα πιο γνωστά έθιμα της Πρωτοχρονιάς με πανάρχαιες καταβολές, έχουν γερές βάσεις και στο σήμερα. Η Δρ Χριστίνα Παπαδάκη, αρχαιολόγος και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, έχει συγγράψει 7 βιβλία που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΑΛΛΩΣΤΕ.
Πόσο… μαγικά είναι, λοιπόν, τα δυο έθιμα της Πρωτοχρονιάς; Το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με την Χριστίνα Παπαδάκη, συμμετέχοντας σε ένα γοητευτικό «ταξίδι» στον χρόνο, σε πεποιθήσεις και παραδόσεις που έχουν αφήσει ανεξίτηλα «χνάρια» σε πρόσωπα και αντικείμενα.
Ερ. Η αγριοκρομμύδα (Σκίλλη η Παράλιος, λατ. Scilla maritima) πρωταγωνιστεί σε ένα από τα πιο γνωστά ευετηριακά έθιμα της Πρωτοχρονιάς, καθώς τοποθετείται για καλή και γόνιμη χρονιά στον κατεξοχήν μεταβατικό χώρο του σπιτιού, τη θύρα. Από πού ξεκινά η ιστορία του φυτού που ανθίζει και μετά την εκρίζωσή του και, σύμφωνα με τον μύθο, δεν ξεραίνεται ποτέ;
Απ. Όταν κρεμάμε τη σκιλλοκρεμμύδα στην πόρτα μας, πιστεύουμε ότι τηρούμε ένα χαριτωμένο φολκλόρ έθιμο. Στην πραγματικότητα, εγκαθιστούμε έναν αρχέγονο «φρουρό» στο σπίτι μας και επιτελούμε μια πράξη μαγείας που επιβιώνει αδιάκοπα από την Κλασική εποχή μέχρι σήμερα. Σκεφτείτε το δέος που προκαλούσε αυτό το φυτό στους προγόνους μας, καθώς αψηφά τους νόμους της φύσης.
Η εξώπορτα είναι το «σύνορο» που χωρίζει την ασφάλεια του σπιτιού από το άγνωστο του έξω κόσμου. Κρεμώντας τη σκίλλη εκεί, δημιουργούμε μια ασπίδα που διώχνει τη βασκανία, τα κακά πνεύματα και φέρνει στο σπίτι υγεία, πλούτο και ευτυχία.
Ερ. Στο βιβλίο σας κάνετε λόγο και για τη σχέση της σκίλλης με τον Μέγα Αλέξανδρο, την αδελφή του, αλλά και με τη Μέδουσα. Μιλήστε μας γι’ αυτές τις συνδέσεις.
Απ. Θα σας μιλήσω με ένα παραμύθι, όπως το λένε οι θρύλοι. Μια φορά και έναν καιρό, η μοίρα αποφάσισε να παίξει ένα παράξενο παιχνίδι, δένοντας για πάντα τρεις διαφορετικούς κόσμους με το νήμα της αθανασίας. Η ιστορία μας ξεκινά με τον πιο τρανό βασιλιά του κόσμου, τον Μέγα Αλέξανδρο, που αφού κατέκτησε όλη τη γη, θέλησε να νικήσει και τον θάνατο.
Και η αδελφή του Μέγα Αλέξανδρου; Ο θρύλος λέει πως από τη λύπη της έγινε η γνωστή σε όλους μας Γοργόνα, ενώ η Μέδουσα, με το φοβερό της βλέμμα, προστατεύει από το κακό.
Ερ. Με ποιες άλλες μορφές και θεότητες της αρχαιότητας έχει συνδεθεί η σκίλλη;
Απ. Αν ξεφυλλίσουμε το βιβλίο, θα δούμε πως η σκίλλη ήταν ένας σιωπηλός πρωταγωνιστής που συντρόφευε θεούς και μάγους. Στην αρχαία Ελλάδα, οι αρχαίοι πίστευαν πως το φυτό αυτό μπορούσε να κρατήσει μακριά τους λύκους και τα πνεύματα του κακού.
Ερ. Υπάρχει όμως σύνδεση του φυτού και με απεικονίσεις σε μινωικά αντικείμενα;
Απ. Αν εξετάσουμε προσεκτικά συγκεκριμένα μινωικά αντικείμενα, θα διαπιστώσουμε ότι η σκίλλη ήταν ένα ιερό σύμβολο που πρωταγωνιστούσε σε μια «μυστική» εικαστική γλώσσα, συνδέοντας τη γονιμότητα της γης με τον φόβο του θανάτου.
Ερ. Στο βιβλίο σας «Η Μαγεία του ποδιού και του υποδήματος» (Εκδ. ΑΛΛΩΣΤΕ) αναφέρεστε και στο ποδαρικό. Ποιες είναι οι ρίζες του;
Απ. Το πόδι είναι η ρίζα του ανθρώπου, ο αγωγός που μας ενώνει με τις χθόνιες δυνάμεις. Κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς, με τη σκίλλη και το πόδι, συμβαίνει κάτι μαγικό.
Απ. Κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς, με τη σκίλλη και το πόδι, συμβαίνει κάτι μαγικό. Η θύρα και το κατώφλι μας μεταμορφώνονται σε μια γέφυρα που πρέπει να διαβούμε για να εισέλθουμε στον νέο χρόνο.
Η Σκίλλη που κρέμεται ψηλά στην πόρτα μας, εξασφαλίζει την αθανασία του ουρανού ενώ το πόδι του πρώτου επισκέπτη μεταφέρει όλη τη δύναμη της γης. Σκίλλη και πόδι μαζί πλέκουν ένα αόρατο δίχτυ προστασίας, κάνοντας το σπιτικό μας ένα απροσπέλαστο κάστρο.
Αυτή η συμβολική αλληλουχία αποδεικνύει ότι οι παραδόσεις έχουν βαθιές ρίζες στην ιστορία μας και ενώνουν το παρελθόν με το παρόν.
