Τρία χρόνια μετά τον αφανισμό κατά 60% της μεγαλύτερης αποικίας αργυροπελεκάνων παγκοσμίως, που βρίσκεται στη λίμνη Μικρή Πρέσπα, επιστήμονες διερεύνησαν τα αίτια και κατέληξαν σε πολύτιμα συμπεράσματα για τον θάνατο περισσότερων από 2300 πουλιών σε υγρότοπους της Ελλάδας.
Οι αργυροπελεκάνοι προσβλήθηκαν στην αποικία της Μικρής Πρέσπας μέσω της επαφής τους με απεκκρίσεις άλλων προσβεβλημένων, αλλά ασυμπτωματικών πουλιών από άλλα είδη, ενώ οι ροδοπελεκάνοι παρέμειναν μακριά από τον ιό. Το ενθαρρυντικό είναι ότι ο ιός ανιχνεύτηκε ξανά μετά το 2022, προκαλώντας πολύ μικρότερες απώλειες, ωστόσο οι επιστήμονες παραμένουν σε εγρήγορση για πιθανό νέο στέλεχος με υψηλή νοσηρότητα.
Την άνοιξη του 2022, οι πληθυσμοί του αργυροπελεκάνου Pelecanus crispus στη ΝΑ Ευρώπη υπέστησαν σοβαρό πλήγμα, με πάνω από το 40% του αναπαραγωγικού πληθυσμού να χάνεται, δηλαδή περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους. Σχεδόν 2300 αργυροπελεκάνοι πέθαναν στην Ελλάδα, και άλλοι 190 θάνατοι καταγράφηκαν σε Αλβανία, Μαυροβούνιο και Ρουμανία. Η μεγαλύτερη αναπαραγωγική αποικία του είδους υπέστη συντριπτικές απώλειες, με σχεδόν 1800 αργυροπελεκάνους να πεθαίνουν στην Πρέσπα, δηλαδή περίπου το 60% της αποικίας.
Η επιζωοτία αυτή οδήγησε στη χειρότερη καταγεγραμμένη οικολογική καταστροφή για την άγρια ζωή της χώρας. Ωστόσο, οι δυτικές παράκτιες αποικίες δεν επλήγησαν, ενώ οι τέσσερις ανατολικές υπέστησαν ποικίλες απώλειες.
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις, το γεγονός ότι δεν επλήγησαν οι πληθυσμοί του Αμβρακικού και του Μεσολογγίου μπορεί να σχετίζεται με τις υψηλότερες θερμοκρασίες και την αλατότητα στις λιμνοθάλασσες, που καθιστούν τον ιό λιγότερο ενεργό. Η έρευνα του 2023 αποκάλυψε νεοσσούς που είχαν αναπτύξει αντισώματα, υποδηλώνοντας ότι μερικά πουλιά επιβίωσαν και μετέφεραν αντισώματα στους νεοσσούς τους.
Σημαντική ένδειξη ότι κάποια από τα πουλιά επέζησαν είναι ο θολός τους κερατοειδής χιτώνας, εύρημα που σχετίζεται με πτηνά που έχουν νοσήσει από τον ιό. Ο ιός πιθανώς έφτασε στην Πρέσπα μέσω πουλιών που έρχονται να διαχειμάσουν από τις βόρειες χώρες.
Αξιοσημείωτο είναι ότι πριν από την εκδήλωση της νόσου, υπήρξε τριπλάσιος αριθμός διαχειμαζόντων υδρόβιων πουλιών στη Μικρή Πρέσπα, τα οποία χρησιμοποίησαν τις νησίδες φωλιάσματος των πελεκάνων ως θέσεις κουρνιάσματος.
Η κα. Αλεξάνδρου σημειώνει ότι με την έρευνα προκύπτουν περισσότερα ερωτήματα από ό,τι απαντήσεις, καθώς πολλά θέματα σχετικά με την γρίπη των πτηνών παραμένουν αδιευκρίνιστα.
Οι επιστήμονες παραμένουν σε εγρήγορση καθώς ο ιός έχει ήδη πλήξει τη δυτική Ευρώπη, με πάνω από 80.000 γερανούς και άλλα άγρια είδη πουλιών να έχουν πεθάνει.
Η αποικία αργυροπελεκάνων της Πρέσπας δεν μπορεί να ανακάμψει γρήγορα, καθώς αυτά τα πουλιά έρχονται σε ηλικία αναπαραγωγής στα 3-4 τους χρόνια και τα πλήγματα απαιτούν δεκαετίες ανακάμψης.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών και του IREC/CSIC του Πανεπιστημίου Castilla-La Mancha της Ισπανίας.
