Πριν από την πρεμιέρα της ταινίας «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή, μια σκηνή της προκάλεσε εκτενή συζήτηση μέσω του trailer. Σε αυτή τη σκηνή από το Συνέδριο της Βιέννης το 1815, ο Ιωάννης Καποδίστριας απαντά στον Αυστριακό καγκελάριο Μέτερνιχ, λέγοντας: «Η φυλή για την οποία μιλώ είναι απόγονος τριών πολιτισμών: του μινωικού, του κλασικού ελληνικού και του βυζαντινού».
«Άραγε ο Καποδίστριας θα μπορούσε το 1815 ή μέχρι το τέλος της ζωής του να δώσει αυτήν την απάντηση; Με αφορμή αυτό το ερώτημα, η διάλεξη είχε στόχο να παρουσιάσει το αρχαιολογικό γίγνεσθαι της εποχής και να καταδείξει τον τρόπο με τον οποίο επινοήθηκε ο όρος ‘μινωικός’», σημείωσε ο Νεκτάριος Καραδήμας σε πρόσφατη ομιλία του στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, στο πλαίσιο των Αιγαιακών Διαλέξεων που διοργανώνει η «Αιγεύς – Εταιρεία Αιγαιακής Προϊστορίας» σε συνεργασία με το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών. Η διάλεξη είχε τίτλο: «Γνώριζε άραγε ο Ιωάννης Καποδίστριας την ύπαρξη ενός ‘μινωικού’ πολιτισμού στην Κρήτη;».
Ο Νεκτάριος Καραδήμας, διδάσκων προϊστορική αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, έχει συμμετάσχει σε πολλές ανασκαφές και επιφανειακές έρευνες. Το 2009, μαζί με άλλους αρχαιολόγους, ίδρυσε την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Αιγεύς – Εταιρεία Αιγαιακής Προϊστορίας» και δημιούργησε το Σπίτι του Αρχαιολόγου, με στόχο την εκπαίδευση των παιδιών στην αρχαιολογία.
Το ταξίδι στον χρόνο ξεκινά
Στην ομιλία του, ο Καραδήμας αναφέρθηκε στο ταξίδι του Καποδίστρια στην Ελλάδα, το οποίο ξεκίνησε το 1828, περιγράφοντας τη συναισθηματική υποδοχή του από τον κόσμο. «Το ταξίδι πίσω στον χρόνο ξεκίνησε με αναφορές στη συμβολή του κυβερνήτη στην οργάνωση της χώρας που βρισκόταν τότε σε πλήρη ένδεια».
Οι ανασκαφές, το κύριο εργαλείο της αρχαιολογίας, δεν γίνονταν για τη μελέτη του ανθρώπινου παρελθόντος, αλλά για τον εμπλουτισμό συλλογών. «Η λέξη ‘μινωικός’ εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο έργο του Karl Hoeck, Kreta, που δημοσιεύτηκε από το 1823 έως το 1829, δηλαδή λίγα χρόνια πριν δολοφονηθεί ο Καποδίστριας», συμπλήρωσε ο Καραδήμας.
Ο Hoeck διαχώρισε την κρητική αρχαιότητα σε τέσσερις περιόδους, με την ‘μινωική’ περίοδο να περιλαμβάνει τον πιο σημαντικό πολιτισμό του νησιού. «Ο όρος ‘μινωικός’ απέκτησε χρονολογική σημασία και δεν παρέπεμπε σε εθνικά ή φυλετικά στοιχεία των αρχαίων κατοίκων της Κρήτης», ανέφερε.
Στη συνέχεια, ο Καραδήμας αναφέρθηκε στον Karl Müller και το έργο του «Οι Δωριείς», που δημοσιεύθηκε το 1824, υποστηρίζοντας ότι οι Δωριείς και οι Μινωίτες ήταν ίδιοι.
Ο Arthur Evans, με την ανακάλυψη της Κνωσού, καθόρισε τους όρους ‘μινωικός πολιτισμός’ και ‘μινωική περίοδος’, αλλά στο τέλος, πολλοί πιστεύουν ότι ο όρος αυτός ήταν δημιούργημά του, κάτι που δεν είναι αληθές.
Αν και η έννοια του μινωικού πολιτισμού δεν υπήρχε το 1815, «η ιδέα μιας ‘μινωικής εποχής’ οφείλεται στο έργο του Karl Hoeck, ενώ ο όρος ‘μινωικός’ έγινε ευρέως γνωστός χάρη στο έργο του Arthur Evans».
Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε με την ευγενική παραχώρηση του Νεκτάριου Καραδήμα.
