Στο Σκοτεινό Διαδίκτυο (dark web), κάποια από τα βασικά προσωπικά δεδομένα ενός ανθρώπου πωλούνται σήμερα στην τιμή μιας τσίχλας ή όσο δύο καφέδες: από ένα έως πέντε δολάρια. Παρόλα αυτά, τα παιδιά -χωρίς καν να βγουν από το δωμάτιό τους- «ταΐζουν» τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) με τις πιο μύχιες σκέψεις τους και τα βιντεοπαιχνίδια με πληροφορία για τις συνήθειές τους, επιτρέποντας στους αλγόριθμους να σχηματίσουν το πλήρες προφίλ τους, το οποίο θα μπορούσε να καταλήξει στα χέρια επιτήδειων.
Το πρόβλημα της μη υγιούς αλληλεπίδρασης με την ΤΝ όμως -και των σημαντικών κινδύνων που ανακύπτουν εξαιτίας αυτής- δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Για παράδειγμα, σε χώρες όπως η Ιαπωνία, οι διοργανωτές γάμων δηλώνουν ότι ολοένα συχνότερα καλούνται να διοργανώσουν γαμήλιες τελετές για ανθρώπους που παντρεύονται έναν ψηφιακό χαρακτήρα. Γιατί είναι ελκυστικός ένας ψηφιακός φίλος ή ερωτικός σύντροφος; Διότι δεν διαφωνεί και δεν κουράζεται, είναι διαρκώς παρών και έτοιμος να ενδυναμώσει τον άνθρωπο με κάθε τρόπο.
Τα ρίσκα που ανακύπτουν από την άκριτη χρήση της ΤΝ βρέθηκαν στο επίκεντρο συζήτησης με τον καθηγητή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ), δρα Αύγουστο Τσινάκο, διευθυντή του Εργαστηρίου Προηγμένων Εκπαιδευτικών Τεχνολογιών και Κινητών Εφαρμογών (AETMA Lab). Όπως λέει ο δρ Τσινάκος, τα οφέλη της συγκεκριμένης τεχνολογίας είναι τεράστια -π.χ, στην ιατρική, τη μοριακή βιολογία και τη στήριξη υπερηλίκων- αλλά εξίσου μεγάλοι είναι οι κίνδυνοι από την άκριτη χρήση της, ιδίως για τα παιδιά.
Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, κυρίως για δύο λόγους. Ο ένας είναι η έλλειψη κριτικής σκέψης, που ενδέχεται να παρατηρείται λόγω της ηλικίας και το άλλο η ίδια η νευροφυσιολογία. Στην ηλικία των 13-16 ετών, η αμυγδαλή στον εγκέφαλο, η οποία αποτελεί το κέντρο της παρόρμησης, είναι πιο δραστήρια. Ο έφηβος βρίσκεται σε κατάσταση αναζήτησης, αμφισβήτησης, επαναστατικότητας, αλλά ταυτόχρονα έχει την παρόρμηση να εμπιστευτεί ευκολότερα. Τα παιδιά λοιπόν, τείνουν να εμπιστεύονται τις ψηφιακές οντότητες σε πολύ βαθιά προσωπικά τους διλήμματα, αγνοώντας ότι οι οντότητες αυτές σκιαγραφούν το προφίλ τους και ότι μπορεί κάποιος άνθρωπος πίσω από αυτές να πουλάει τα προσωπικά τους δεδομένα.
Ειδικά για τους ανηλίκους, σοβαρά θέματα ασφάλειας ενδέχεται να προκύψουν και κατά τη χρήση βιντεοπαιχνιδιών, αφού τα «αρπακτικά» του Διαδικτύου μπαίνουν στο περιβάλλον των video games. «Μάλιστα οι groomers δεν βιάζονται. Μπορεί να περιμένουν ακόμη και ένα ή δύο χρόνια, προτού εκδηλώσουν παραβατική συμπεριφορά».
Δεδομένου ότι όλα αυτά μπορούν να ενισχύσουν αυτοκτονικές ή παραβατικές συμπεριφορές, είναι πάρα πολύ σημαντική η εκπαίδευση του χρήστη. Όταν παίρνουμε ένα αυτοκίνητο, μαθαίνουμε τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνουμε, ενώ αντίστοιχες οδηγίες δεν δίνονται σε παιδιά και ενήλικες για τη χρήση των social media ή της ΤΝ. Εάν δεν γίνουν ραγδαίες αλλαγές στην ψηφιακή μόρφωση των παιδιών, τομές με βιωματικά εργαστήρια, δεν πρόκειται να λυθεί εύκολα το πρόβλημα.
Η παράλυση της εκπαίδευσης απέναντι στην τεχνολογία είναι ένα βασικό πρόβλημα. Όταν εκπαιδευτικοί δίνουν στα παιδιά τη δυνατότητα να πειραματιστούν με την ΤΝ και να ανακαλύψουν μόνα τους τα τρωτά της σημεία, είναι ένα μεγάλο κέρδος. Πρόσθετο πρόβλημα είναι ότι οι αλγόριθμοι έχουν τη δυνατότητα να πείθουν τον άνθρωπο ότι σκέφτονται ορθολογικά.
Κατά τον δρα Τσινάκο, όμως, το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία αλλά οι αρχές που αποκτούν οι άνθρωποι. «Ποιο μάθημα υπάρχει σήμερα σχετικά με την ορθή και ηθική χρήση των τεχνολογιών;»
Η τεχνολογία παράγει πλέον αντικείμενα πληροφορίας τόσο πειστικά, που χρειάζεσαι υψηλό δείκτη κριτικής σκέψης, για να ανακαλύψεις τι ισχύει. Το θέμα είναι να εμπνεύσουμε στα παιδιά πνευματικά πρότυπα και να τους προσφέρουμε δυνατότητες εκπαίδευσης που δεν στερούνται ηθικής.
