Η Τσικνοπέμπτη είναι από τις πιο χαρακτηριστικές μέρες της ελληνικής παράδοσης, μια παράδοση αιώνων που ακόμα και σήμερα γιορτάζεται με όλες τις τιμές της.
Η μυρωδιά του ψητού κρέατος απλώνεται στις γειτονιές, τα τραπέζια στρώνονται από νωρίς και η συνάντηση με φίλους και οικογένεια γίνεται το επίκεντρο της μέρας. Η Τσικνοπέμπτη συνδέεται με το καρναβάλι, το ποτό και, φυσικά, με άφθονο κρέας, καθώς κάθε χρόνο τα κάρβουνα ανάβουν και οι ψησταριές «σηκώνουν» τόνους κρέατος. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια τάση υπερκατανάλωσης, ενώ παράλληλα υπάρχουν και εκείνοι που έχουν αφαιρέσει εντελώς το κρέας από τη διατροφή τους για ιδεολογικούς λόγους.
Πώς, λοιπόν, περνούν την Τσικνοπέμπτη οι vegans, οι vegetarians και όσοι ακολουθούν plant-based διατροφή;
Για αρχή, η κα. Έλλη Στούρνα, co-founder και εκπρόσωπος της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Vegan Life, αναφέρει πως:
«Η Τσικνοπέμπτη αποτελεί μια βαθιά ριζωμένη παράδοση στην Ελλάδα και, παρότι για πολλά άτομα συνδέεται κυρίως με την κατανάλωση ζωικού κρέατος, για άλλους η ουσία της βρίσκεται στη συνάντηση, την παρέα και τη γιορτινή διάθεση. Στη Vegan Life πιστεύουμε ότι οι παραδόσεις έχουν αξία, αλλά μπορούν και χρειάζεται να προσαρμόζονται στις σύγχρονες κοινωνικές και ηθικές αξίες. Έτσι, προτείνουμε να κρατήσουμε το στοιχείο της συντροφικότητας και της χαράς, αντικαθιστώντας το ζωικό κρέας με φυτικές επιλογές, όπως λαχανικά ή φυτικά εναλλακτικά κρέατος από όσπρια, σόγια ή σεϊτάν (αλεύρι γλουτένης), ώστε το γιορτινό κλίμα να παραμένει το ίδιο χωρίς να επιβαρύνονται τα ζώα και το περιβάλλον.
Παρατηρούμε επίσης ότι τα τελευταία χρόνια η ημέρα αυτή, όπως και πολλές γιορτές, έχει σε μεγάλο βαθμό εμπορευματοποιηθεί, ενώ αρκετοί άνθρωποι – ακόμη και μη vegan – δηλώνουν άβολα με την έντονη σύνδεσή της με την υπερκατανάλωση ζωικού κρέατος, γεγονός που συχνά τους κάνει να νιώθουν αποκλεισμένοι από τον εορτασμό. Για εμάς, η ημέρα αποτελεί ευκαιρία να δείξουμε ότι μπορούμε να γιορτάζουμε, να συναντιόμαστε και να περνάμε όμορφα με φυτικές επιλογές, προβάλλοντας ένα πιο συμπεριληπτικό και σύγχρονο μοντέλο γιορτής. Με την ομάδα και τους φίλους της οργάνωσης συναντιόμαστε, “τσικνίζουμε” φυτικά και εστιάζουμε στην ουσία της παρέας και της χαράς, τιμώντας την παράδοση με τρόπο που ανταποκρίνεται στις αξίες μας σήμερα», καταλήγει.
«VeganoΠέμπτη – Τρώμε ωραία πράγματα, χωρίς βία και θάνατο στο τραπέζι μας»
Ο Greg (24 ετών) είναι vegan τουλάχιστον μία πενταετία και συνηθίζει να περνάει την ημέρα της Τσικνοπέμπτης με φίλους και ένα γεμάτο τραπέζι με plant-based φαγητό: «Ως άτομο που λατρεύει το φαγητό, και μέρες σαν την Τσικνοπέμπτη είναι μία υπέροχη αφορμή για να φας ωραία και να κοινωνικοποιηθείς με παρέα, επιλέγω να βρίσκομαι σε φιλικά σπίτι, ή να μαζεύω φιλικά μου άτομα στο σπίτι για μία… VeganoΠέμπτη – όπως την λέω. Αυτό σημαίνει πως το τραπέζι αυτό θα έχει (ιδανικά αποκλειστικά αλλά όχι πάντοτε περιοριστικά) plant-based φαγητό. Θα τρώμε ωραία πράγματα, θα ανακαλύπτουμε νέες γεύσεις, θα μιλάμε, θα ακούμε μουσική, θα πίνουμε αλκοόλ, θα γιορτάζουμε, και θα περνάμε όμορφα χωρίς βία και θάνατο στο τραπέζι μας.»
Όταν του ζητήθηκε η άποψή του για την παράδοση της Τσικνοπέμπτης, ο Greg εξήγησε: «Η άποψή μου για την τσικνοπέμπτη δεν είναι ούτε αμιγώς αρνητική, ούτε αμιγώς, θετική. Δεν είναι απλώς μία μέρα συνήθειας αλλά και μία μέρα με ιστορικό και πολιτισμικό πρόσιμο. Και αυτό γιατί είναι μία μέρα με πολλές σημασίες. Αρχικά, όπως είναι μάλλον προφανές, έχω μία πολύ αρνητική και κριτική στάση απέναντι στην ασύστολη κατανάλωση κρέατος. Όχι για το κρέας αυτό καθ αυτό, αλλά γιατί προκειμένου να φάμε κρέας (λες και τις υπόλοιπες μέρες στην ελλάδα τρώμε μόνο φαλάφελ και τόφου), σφάζονται εκατοντάδες χιλιάδες ζώα και τροφοδοτείται μία ολόκληρη βίαιη βιομηχανία. Προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες αυτής της αγοράς, τα ζώα εκτροφής δεν είναι χαρούμενα ζωάκια που ζουν σε κάποιο όμορφο λιβάδι με τη Χαϊντη ευτυχισμένα και απλώς τα τρώμε μόλις πεθάνουν. Είναι πλάσματα που εσκεμμένα δημιουργήσαμε, φυλακισαμε, βασανίσαμε, και σφάξαμε. Πέραν από αυτό ωστόσο, μόνο σε μία μέρα, μπορεί να καταναλωθούν τόσα πολλά πτώματα ζώων που αντιστοιχούν σε αμέτρητα λίτρα νερού, τροφής, και γενικώς πόρων – με τεράστιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Παράλληλα, αναγνωρίζω πως πολλά τέτοια έθιμα, (παρόλο που πλέον η πλειοψηφία δεν αρχίζει τη νηστεία μετά την τσικνοπέμπτη για θρησκευτικούς λόγους) έχει κάποια συμβολική σημασία και αποτελούν αφορμή για σύνδεση, γιορτή, και καλοπέραση. Αυτά, είναι φυσικά όμορφο να διατηρούνται, αλλά να μετασχηματίζονται. Μπορούμε να έχουμε όλα αυτά και χωρίς τα ζώα.»
Σχετικά με τα σχόλια που έχει δεχτεί για την επιλογή του, ο Greg σημείωσε: «Φυσικά! Το μεγαλύτερό μου πρόβλημα ως vegan δεν είναι ούτε η στέρηση από το κρέας, ούτε η δυσκολία να διατηρήσω αυτή τη διατροφή. Αντιθέτως, αυτό που με δυσκολεύει περισσότερο είναι η έλλειψη επιλογών σε φαγητό από έξω, και πολύ περισσότερο τα σχόλια, η κριτική, και η αποψάρα κάθε ατόμου που επιλέγει να δοκιμάσει την τύχη του σε ένα κήρυγμα διατροφής και ηθικής προς εμένα. Η αντίδρασή μου εξαρτάται από το ποιο άτομο το λέει, πόσο με νοιάζει, σε τι πλαίσιο το λέει, και με ποιον τρόπο το λέει. Αν το λέει απο ενδιαφέρον, απορία, και περιέργεια, θα χαρώ να απαντήσω αντίστοιχα και να εξηγήσω. Αν το λέει κάποιος άγνωστος μπορεί απλώς να τον αγνοήσω, ενώ αν το λέει κάποιος προκλητικά/απειλητικά, θα απαντήσω αντιστοίχως. Συνήθως ωστόσο αποφεύγω να κάνω τέτοιες συζητήσεις όταν δεν έχει νόημα ή απλώς να πω ότι ο καθένας μπορεί να κάνει ότι θέλει. Δεν είναι σπάνιο να ζητάω φαγητό ως “νηστίσιμο” αντί για “vegan” γιατί το concept είτε είναι άγνωστο είτε θα προκαλέσει επικριτικά βλέμματα.»
Όταν τον ρώτησαν αν πιστεύει ότι η μέρα θα μπορούσε να περιλαμβάνει περισσότερες plant-based επιλογές, είπε: «ΕΝΝΟΕΙΤΑΙ! Πέραν του ότι υπάρχουν άπειρα βιγκαν φαγητά που είναι πολύ απολαυστικά, για τους λάτρεις της γεύσης του κρέατος, κάθε χρόνο όλο και περισσότερα αντικατάστατα βγαίνουν. Από μπεργκερ και “κοτο”μπουκιές, μέχρι φιλέτα και κεφτεδάκια, οι βίγκαν επιλογές είναι πολύ περισσότερες από παλιότερα και δεν υστερούν σε τίποτα από το κρέας ζώου.»
«Καταλαβαίνω πως πολλές φορές, όταν η επιλογή κάποιου άλλου ανθρώπου βασίζεται σε ένα αξιακό σύστημα το οποίο έρχεται σε αντιπαράθεση με τις επιλογές μας, μπαίνουμε στη διαδικασία να το αντιμετωπίσουμε εχθρικά, επιθετικά, και να βρούμε τρόπους να νομιμοποιήσουμε την συμπεριφορά μας (γνωστική ασυμφωνία). Καλώ κάθε άτομο να φύγει λίγο από το τρυπάκι των τύψεων, και να αναστοχαστεί πραγματικά και με βάση τα δεδομένα όλα όσα σχετίζονται με τον βιγκανισμό, την βιομηχανία κρέατος, και το περιβάλλον.», κατέληξε ο Greg.
«Ένα έθιμο αχρείαστο στις μέρες μας»
Η Σοφία (25 ετών) είναι εδώ και έξι χρόνια vegan και ζει στο εξωτερικό. Όπως ανέφερε: «Όταν βρισκόμουν στην Ελλάδα, επέλεγα εκείνη την ημέρα να συμμετέχω στα τραπέζια και στα έθιμα, φυσικά με τις δικές μου διατροφικές επιλογές. Συνήθως βρίσκομαι με άτομα που δείχνουν κατανόηση απέναντι στη στάση μου, οπότε οι περισσότεροι γνωρίζουν ήδη πώς τρέφομαι. Έτρωγα σαλάτα και κάποιο ορεκτικό, αντί για τζατζίκι και τυροσαλάτα, ενώ αντί για σουβλάκια επέλεγα μανιτάρια στη σχάρα ή άλλα λαχανικά. Ευτυχώς, οι άνθρωποι που έχω κοντά μου φροντίζουν να τα βάζουν πρώτα στη σχάρα, ώστε να μην έρθουν σε επαφή με το κρέας – κάτι που το εκτιμώ ιδιαίτερα, ειδικά από άτομα που δεν είναι vegan ή vegetarian.»
Η Σοφία θεωρεί πως το έθιμο της Τσικνοπέμπτης, όπως τηρείται σήμερα, έχει χάσει τον αρχικό του σκοπό: «Υπήρχε ώστε να φάνε έστω και λίγο κρέας οι άνθρωποι που δεν θα έτρωγαν τον υπόλοιπο μήνα, όχι για να οδηγεί σε αυτή την υπερκατανάλωση που βλέπουμε τώρα. Σήμερα, πολλές οικογένειες καταναλώνουν ήδη μεγάλες ποσότητες κρέατος και αρκετοί δεν τηρούν καν τη νηστεία που ακολουθεί. Αλλά ακόμη κι αν νηστεύουν, η υπερκατανάλωση δεν είναι σωστή ούτε από άποψη υγείας ούτε από ηθική πλευρά.»
Παράλληλα, συνδέει το φαινόμενο με τις σύγχρονες διατροφικές τάσεις: «Η υπερκατανάλωση κρέατος σχετίζεται και με τα trends γύρω από την πρωτεΐνη. Η διατροφή μας επηρεάζεται από πολλές κουλτούρες και πλέον έχει γίνει μόδα να καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες πρωτεΐνης. Είναι μια συνήθεια που δεν θα έπρεπε να υπάρχει σε αυτόν τον βαθμό. Φυσικά, ο καθένας εντάσσει ό,τι θέλει στη διατροφή του, αλλά όσο μπορούμε να μειώσουμε την κατανάλωση σε πιο λογικά επίπεδα, τόσο το καλύτερο.»
Σχετικά με τα σχόλια που έχει δεχτεί για την επιλογή της, σημειώνει: «Έχω ακούσει σχόλια, και όχι μόνο εκείνη τη μέρα. Ο καθένας κάνει τις επιλογές του και εμείς, όσοι είμαστε vegans ή vegetarians, τα διαχειριζόμαστε όπως θέλουμε. Τα περισσότερα σχόλια προέρχονται από απορία και όχι από διάθεση επίθεσης. Δεν έχω βιώσει κάτι που να με έκανε να νιώσω άσχημα ή άβολα. Συνήθως υπάρχει κατανόηση.»
Τέλος, προσθέτει: «Υπάρχουν πολλές plant-based επιλογές για εκείνη την ημέρα, απλώς όσοι τρώνε κρέας συχνά δεν το αντιλαμβάνονται. Θυμάμαι ένα τραπέζι όπου από τα δέκα άτομα, τα τέσσερα ήταν plant-based – άλλοι vegan και άλλοι vegetarian – και δεν έγινε κανένα σχόλιο. Ήταν μια πολύ όμορφη Τσικνοπέμπτη που όλοι τη χαρήκαμε με τις δικές μας επιλογές, χορεύοντας και τρώγοντας μαζί. Το μήνυμα που θα ήθελα να περάσω είναι να υπάρχει περισσότερη κατανόηση».
«Mία εμπορευματοποιημένη γιορτή, όπως του Αγίου Βαλεντίνου»
Η Δήμητρα (26 ετών) είναι τουλάχιστον μία δεκαετία vegetarian: «Λόγω της επιλογής μου, έχουμε σταματήσει να μαζευόμαστε ως οικογένεια και να τρώμε όλοι μαζί και να περνάμε χρόνο. Τα τελευταία χρόνια, επειδή δουλεύω σε νυχτερινό μαγαζί, το αφεντικό στη δουλειά κερνάει σουβλάκια τέτοια μέρα και για μένα φέρνει μια πίτα με χτυπητή», αναφέρει.
Σχετικά με την αλλαγή της ουσίας των γιορτών, προσθέτει: «Σίγουρα πλέον έχει χαθεί η ουσία των περισσότερων γιορτών και πιστεύω, όπως και στην ανερχόμενη, τελείως εμπορευματοποιημένη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου, όλα πλέον έχουν να κάνουν με την πώληση και το κέρδος».
Όσες φορές έχει πάει καλεσμένη σε τραπέζι την Τσικνοπέμπτη, παίρνει μαζί της “ταπεράκι”:
«Έχω πάει σε συνάθροιση με ταπεράκι μαριναρισμένου τόφου και προσποιούνταν πως έτρωγα μπριζόλα», δηλώνει χαρακτηριστικά.
