Συνέδριο του ΚΕΜΜΕ για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή

Με τη συμμετοχή διακεκριμένων ακαδημαϊκών, ιστορικών, ερευνητών και δημοσιογράφων καθώς και πλήθος κόσμου που παρακολούθησε τις εργασίες του, ολοκληρώθηκε το 6ο επιστημονικό συμπόσιο του Κέντρου Έρευνας και Μελέτης της Μικρασιατικής Ερυθραίας (Κ.Ε.Μ.Μ.Ε.) του δήμου Κηφισιάς με θέμα «1922-2022. Αιτίες και Συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής» το Σαββατοκύριακο 26 και 27 Νοεμβρίου στην Νέα Ερυθραία, με αφορμή την συμπλήρωση των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Την έναρξη των εργασιών του συμποσίου, χαιρέτισαν ο δήμαρχος Κηφισιάς Γιώργος Θωμάκος και η πρόεδρος του Κ.Ε.Μ.Μ.Ε. Έφη Κούτση. Επίτιμη πρόεδρος του συμποσίου, ήταν η ακαδημαϊκός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, οι εργασίες του συμποσίου ξεκίνησαν με την ενότητα «Πριν: Εθνικός Διχασμός και Διεθνές Περιβάλλον» κατά τη διάρκεια της οποίας, ο αναπληρωτής καθηγητής Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας του ΕΚΠΑ, Σπύρος Πλουμίδης, αναφέρθηκε στην πνευματική αλληλεπίδραση του Ελληνισμού της Μητροπολιτικής Ελλάδας και της Μικράς Ασίας από το 1915 και μετά, αλλά και το διχασμό ως προς τη μικρασιατική πολιτική.

Τα πολύτιμα δημογραφικά δεδομένα της πατριαρχικής απογραφής του 1910-1912 που καταδεικνύουν την έντονη ελληνική παρουσία στη Μικρά Ασία, αλλά και το μέγεθος της Καταστροφής, σε αντιπαραβολή με την καταγραφή του προσφυγικού πολιτισμού της Ελλάδας το 1928, παρουσίασε ο πρέσβυς επί τιμή και Μέγας Ρήτωρ του Οικουμενικού Πατριαρχείου Αλέξης Αλεξανδρής. Ο ακαδημαϊκός και διπλωμάτης Sir Michael Llewellyn-Smith συμμετέχοντας διαδικτυακά, ανέλυσε τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων, και ιδίως της Αγγλίας στην «Εγγύς Ανατολή» και τον ρόλο τους στον μικρασιατικό πόλεμο. Την ενδιαφέρουσα συζήτηση με το κοινό που ακολούθησε, κλήθηκε να συντονίσει ο δημοσιογράφος Απόστολος Μαγγηριάδης.

Η δραστηριότητα του συμποσίου συνεχίστηκε με την ενότητα «Κατά: Μάιος 1919-Νοέμβριος 1920», με συντονιστή τον δημοσιογράφο Παύλο Τσίμα. Ο ιστορικός και μαθηματικός Βλάσης Αγτζίδης, εξετάζοντας τη Μικρασιατική Εκστρατεία ως «συνάρτηση», εξήγησε τους συσχετισμούς εξουσίας, τα γεωπολιτικά παιχνίδια των εξωτερικών παραγόντων και το σύνολο των «μεταβλητών» που οδήγησαν στην Καταστροφή του 1922. Από την πλευρά του, ο επίκουρος καθηγητής Ιστορίας του ΕΚΠΑ Μανόλης Κούμας, μίλησε για την αλλαγή της στάσης των συμμάχων της «Αντάντ» προς την Ελλάδα μεταξύ 1919 και 1922, αλλά και τον ρόλο που διαδραμάτισαν στις πολυσυζητημένες εκλογές του Νοεμβρίου του 1920. Μια πιο «ανθρώπινη» ματιά στα γεγονότα προσέδωσε η εισήγηση του δημοσιογράφου Τάσου Τέλλογλου, αντικείμενο της οποίας ήταν η καθημερινότητα, το ηθικό και οι προβληματισμοί των Ελλήνων στρατιωτών στο μικρασιατικό μέτωπο, όπως κατεγράφησαν από τις στρατιωτικές εφημερίδες της εποχής μέχρι και την τελευταία ημέρα της εκστρατείας. Τις κρίσιμες πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις που πυροδότησε η αποβίβαση του ελληνικού στρατεύματος στη Σμύρνη το 1919 στο εσωτερικό της Ελλάδας και της Τουρκίας ανέλυσε διεξοδικά ο αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου του Παντείου Πανεπιστημίου και υφυπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων, Άγγελος Συρίγος.

Οι εργασίες της πρώτης ημέρας του συμποσίου έκλεισαν με την προβολή του ντοκιμαντέρ της Μαρίας Ηλιού «Σμύρνη, η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης 1900-1922».

Αμείωτο παρέμεινε το ενδιαφέρον του κοινού και κατά τη δεύτερη ημέρα του συμποσίου, ξεκινώντας με την ενότητα «Δεκέμβριος 1920-Αύγουστος 1922», την οποία συντόνισε η δημοσιογράφος, Μαρία Σαράφογλου. Ο ιστορικός και δημοσιογράφος Πιέρρος Τζανετάκος, επεσήμανε τη δυσκολία υλοποίησης της «Μεγάλης Ιδέας», την πρόσληψη της Μικρασιατικής Εκστρατείας από το ελλαδικό κοινωνικοπολιτικό σύστημα, τον εγχώριο Τύπο, αλλά και τη ρητορική της αντιπολίτευσης πριν και μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920.

Ο αντιπρόεδρος του ΔΣ του ΕΛΙΑΜΕΠ και ομότιμος καθηγητής του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του ΕΚΠΑ, Θάνος Βερέμης, απάντησε μεταξύ άλλων στο πώς οι πολλαπλές εκφάνσεις των «εθνικισμών» Ελλάδας και Τουρκίας, οι βλέψεις των Μεγάλων Δυνάμεων και οι στρατηγικές κινήσεις εκατέρωθεν, επηρέασαν την αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησε στην κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου.

Στη σημασία της πολιτικής και στρατιωτικής βούλησης και στο «non decision» της τότε ελληνικής κυβέρνησης, στάθηκε ο πρόεδρος του Διοικητικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και στρατιωτικός αναλυτής, Κωνσταντίνος Παπαδημητρίου, αναδεικνύοντας τον ορθολογισμό της κεμαλικής διοίκησης έναντι των στρατηγικών λαθών της ελληνικής.

Τα γεγονότα «Μετά την Καταστροφή» αναλύθηκαν κατά την τελευταία ενότητα του συμποσίου, που συντόνισε ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας. Την ερμηνεία της «εύθραυστης» Συνθήκης των Σεβρών ως «μέσου» και όχι ως «τελικής λύσης» του Μικρασιατικού Μετώπου σε συνδυασμό με την στρατηγική αδυναμία πραγμάτωσης της Ελλάδας των «δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών», έφερε στο προσκήνιο ο επίκουρος καθηγητής Διπλωματίας και Διεθνούς Οργάνωσης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Αντώνης Κλάψης.

Για την εξαιρετικά αμφιλεγόμενη «Δίκη των 6», που διχάζει ιστορικούς και μελετητές μέχρι σήμερα, καθώς και για έναν «δίκαιο» επιμερισμό πολιτικών και ιστορικών ευθυνών, έκανε λόγο ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου, Θανάσης Διαμαντόπουλος.

Ο διευθυντής του Κέντρου Έρευνας της Ιστορίας του Νεότερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, Σωτήρης Ριζάς, παρουσίασε τα πιθανά σενάρια επιβολής της Συνθήκης των Σεβρών, το ιστορικό δίλημμα «επέκταση ή αποχώρηση με ευνοϊκούς όρους» και τη διαφορετική αντιμετώπιση του μικρασιατικού ζητήματος από τους Ελευθέριο Βενιζέλο και Ιωάννη Μεταξά.

Οι εργασίες του συμποσίου συνεχίστηκαν με τον ααπληρωτή καθηγητή και κάτοχο της έδρας Jean Monet στο Πανεπιστήμιο Μπίλκεντ της Τουρκίας, Ιωάννη Ν. Γρηγοριάδη, να επεξηγεί τον θεμελιώδη ρόλο της θρησκείας ως πρωτίστου κριτηρίου στην Ανταλλαγή των Πληθυσμών του 1923. Η συγγραφέας Λένα Διβάνη, περιέγραψε το τεταμένο κλίμα της εποχής, τον φόβο της Καταστροφής που βρισκόταν προ των πυλών, αλλά και την υποδοχή των Μικρασιατών προσφύγων στη «Μητέρα Ελλάδα», μέσα από τις αφηγήσεις και τις μνήμες της – 11χρονης τότε – Διδώς Σωτηρίου.

Το συνεδριακό τμήμα του συμποσίου ολοκληρώθηκε με τον καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης Cengiz Aktar, να εξάρει την ανάγκη διεξαγωγής αντίστοιχων συνεδρίων στην Τουρκία στην εισήγησή του, η οποία επικεντρώθηκε στις τουρκικές εθνοκαθάρσεις της περιόδου 1894-1924, την ιστορική μνήμη και τη δικαιοσύνη, που «αργά ή γρήγορα αποδίδεται».

Η δεύτερη ημέρα του 6ου επιστημονικού Συμποσίου του Κ.Ε.Μ.Μ.Ε. έκλεισε με την ανακοίνωση της αντιπροέδρου του ΔΣ του Κ.Ε.Μ.Μ.Ε., Κατερίνας Μουστάκη, ότι ξεκινά προσεχώς η συλλογή υπογραφών για τη θέσπιση κρατικού μουσείου αφιερωμένου στον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας.

Σημειώνεται πως το συμπόσιο αποτέλεσε συνέχεια των πέντε προηγούμενων αντίστοιχων διοργανώσεων που έχει πραγματοποιήσει το Κ.Ε.Μ.Μ.Ε., τέθηκε υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων και μεταδόθηκε και διαδικτυακά.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Δείτε επίσης: Κιβωτός του Κόσμου: «Ντου» της Οικονομικής Αστυνομίας στα σπίτια πατέρα Αντωνίου και πρεσβυτέρας